W jakiej sytuacji pracodawca może dopuścić do pracy nowego pracownika bez konieczności przeprowadzania wstępnych badań lekarskich?
Przepis art. 229 § 1(1) Kodeksu pracy przewiduje dwa takie przypadki.
Pierwszy dotyczy sytuacji, w której pracownik jest ponownie przyjmowany do pracy u tego samego pracodawcy na to samo stanowisko lub na stanowisko o takich samych warunkach pracy w ciągu 30 dni po rozwiązaniu lub wygaśnięciu poprzedniego stosunku pracy z tym pracodawcą. Co istotne, wszystkie powyższe elementy muszą wystąpić łącznie, a więc:
- te same strony stosunku pracy,
- to samo stanowisko lub stanowisko o takich samych warunkach pracy,
- przerwa w zatrudnieniu nie przekraczająca 30 dni.
Jaka jest druga możliwość, która pozwala na wykonywanie pracy bez kierowania pracownika na wstępne badania lekarskie?
Regulacja art. 229 § 1(1) Kodeksu pracy wskazuje też na opcję, w myśl której dana osoba jest przyjmowana do pracy u innego pracodawcy na dane stanowisko w ciągu 30 dni po rozwiązaniu lub wygaśnięciu poprzedniego stosunku pracy, jeżeli posiadaja aktualne orzeczenie lekarskie stwierdzające brak przeciwwskazań do pracy w warunkach pracy opisanych w skierowaniu na badania lekarskie i pracodawca ten stwierdzi, że warunki te odpowiadają warunkom występującym na danym stanowisku pracy, z wyłączeniem osób przyjmowanych do wykonywania prac szczególnie niebezpiecznych.
Oznacza to, że pracodawca może zweryfikować tę kwestię w trzech kolejnych krokach:
- Sprawdzenie długości przerwy w zatrudnieniu (przerwa powyżej 30 dni – konieczność skierowania na badania wstępne).
- Sprawdzenie, czy zatrudniana osoba posiada aktualne orzeczenie lekarskie stwierdzające brak przeciwwskazań do pracy (przy braku orzeczenia – skierowanie na badanie wstępne).
- Sprawdzenie, czy warunki pracy ze skierowania od poprzedniego pracodawcy odpowiadają warunkom występującym na danym stanowisku pracy (jeżeli nie – skierowanie na badania wstępne).
Wyjątek to osoby przyjmowane do wykonywania prac szczególnie niebezpiecznych, które każdorazowo należy skierować na wstępne badania lekarskie. Chodzi tu m.in. o prace na wysokości; prace przy użyciu materiałów niebezpiecznych; roboty budowlane, rozbiórkowe, remontowe i montażowe prowadzone bez wstrzymania ruchu zakładu pracy lub jego części; prace w zbiornikach, kanałach, wnętrzach urządzeń technicznych i innych niebezpiecznych przestrzeniach zamkniętych.
Czy pracodawca ma jakąkolwiek podstawę prawną do żądania od kandydata do pracy skierowania na badania oraz orzeczenia lekarskiego?
Tak. Na mocy art. 229 § 1(3) Kodeksu pracy – pracodawca żąda od osoby przyjmowanej do pracy, którą chce dopuścić do pracy bez wstępnych badań lekarskich, aktualnego orzeczenia lekarskiego stwierdzającego brak przeciwwskazań do pracy na danym stanowisku oraz skierowania na badania będące podstawą wydania tego orzeczenia.
Czy taka sytuacja nie będzie naruszać przepisów RODO lub innych regulacji dotyczących przetwarzania danych osobowych?
Nie. Brzmienie przytoczonego wyżej art. 229 § 1(3) Kodeksu pracy stanowi wystarczającą podstawę prawną. Dodatkowym argumentem przemawiającym za takim rozwiązaniem jest art. 22(1) § 4 Kodeksu pracy, zgodnie z którym pracodawca żąda podania innych danych osobowych niż określone w art. 22(1) § 1 (czyli podczas etapu rekrutacji) i art. 22(1) § 3 (czyli w trakcie trwającego zatrudnienia), gdy jest to niezbędne do zrealizowania uprawnienia lub spełnienia obowiązku wynikającego z przepisu prawa. Przykładem takiej właśnie sytuacji może być kwestia konieczności skierowania danej osoby (lub osób) na wstępne badania lekarskie.
Co należy zrobić w sytuacji, w której dana osoba nie przedstawi takiego skierowania ani orzeczenia?
Zainteresowana osoba może zwrócić się do przychodni medycyny pracy, w której były przeprowadzone badania, o wydanie kopii bądź skanu takich dokumentów. Ponadto, istnieje możliwość wystąpienia ze stosownym wnioskiem do byłego pracodawcy, który ma obowiązek w terminie 30 dni przesłać kopię lub skan skierowania na badanie, jak również orzeczenia lekarskiego o braku przeciwwskazań do pracy na danym stanowisku. Jeżeli jednak żadne z powyższych rozwiązań nie będzie wchodzić w grę, wówczas pracodawca musi skierować taką osobę na wstępne badania lekarskie.
Michał Podsiedlik – ekspert prawa pracy