Na przykładzie zakupu wieńca pogrzebowego na pogrzeb pracownika czy członka rodziny pracownika, opłacenia w prasie nekrologu czy kondolencji można stwierdzić, że: zakup jest dla firmy kosztem (powinien być sfinansowany ze środków obrotowych, a nie socjalnych) – nie wynika to wprost z definicji kosztu uzyskania przychodu zawartej w art. 15 ust. 1 ustawy CIT i art. 22 ust. 1 ustawy PIT, ale dla organów podatkowych jest to wydatek, który jest świadczeniem na rzecz pracownika (a te co do zasady są kosztem podatkowym).
W interpretacjach indywidualnych używane są pojęcia prawa zwyczajowego, kultury organizacyjnej i wyrażania szacunku dla pracownika. W rezultacie wydatki mogą prowadzić do zwiększenia więzi pracowników z firmą, wzrostu zaufania i motywacji (np. interpretacje indywidualne Dyrektora KIS z: 16.05.2018 r. Nr 0111-KDIB2- 3.4010.46.2018.2.PB, z 31.01.2020 r. Nr 0114-KDIP2-2.4010.512.2019.1.AS, z 28.09.2021 r. Nr 0111-KDIB1-1.4010.301.2021.3.EJ).
Są to argumenty, które pozwalają zaliczyć tego typu wydatki do kosztów podatkowych w kwocie brutto, ponieważ podatnik nie ma prawa do odliczenia podatku VAT przy powyższych zakupach. Zasadą jest konieczność powiązania wydatku z działalnością gospodarczą (bo podatnikami VAT są podmioty prowadzące działalność gospodarczą – art. 15 ust. 1 ustawy VAT) oraz z czynnościami opodatkowanymi – art.8 6 ust. 1 ustawy VAT. Wydatki związane z pogrzebem, np. na nekrologi, nie generują obrotu przedsiębiorstwa, a zatem zakup nie daje prawa do odliczenia VAT (np. wyrok NSA z 19.08.2020 r. sygn. akt I FSK 7/18, interpretacja indywidualna Dyrektora KIS z 14.09.2021 r. Nr 0114-KDIP4-2.4012.451.2021.2.AS) – nie powstaje u pracownika przychód podlegający opodatkowaniu. Wieniec czy nekrolog nie są prezentami dla pracownika i nie przynoszą mu przysporzenia majątkowego. Są to wydatki, poprzez które pracodawca wyraża współczucie i szacunek dla pracownika, nie dają mu one konkretnej korzyści majątkowej, o której mówi wyrok TK z 8.07.2014 r. sygn. akt K 7/13.
Jeśli przedmiotem świadczenia okolicznościowego jest prezent z okazji prywatnej pracownika (np. ślub, narodziny dziecka), to nie ma on związku z zatrudnieniem, nie jest częścią wynagrodzenia w naturze. „W ocenie Trybunału jest oczywiste, że pracodawcy (poza wyjątkowymi sytuacjami) nie dokonują darowizn na rzecz swoich pracowników. Jednocześnie jest oczywiste, że wynagrodzenie za pracę może przybierać nie tylko pieniężną postać, lecz także postać różnego rodzaju świadczeń, które – nawet nieujęte w umowie o pracę – w praktyce są postrzegane jako jego element. Gdyby się zdarzyło, że pracodawca rzeczywiście chce obdarować konkretnego pracownika, np. z okazji jubileuszu zatrudnienia wręcza mu zegarek, wówczas korzyść tę należałoby potraktować jako podlegającą ustawie z dnia 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn”. (wyrok z 8.07.2014 r.)
Skoro mamy do czynienia z darowizną, wyklucza to zastosowanie ustawy PIT (art. 2 ust. 1 pkt 3). Dla firmy darowizna nie jest kosztem podatkowym (art. 16 ust. 1 pkt 14 ustawy CIT i art. 23 ust. 1 pkt 11 ustawy PIT), nie można jej również odliczyć od podstawy opodatkowania (art. 18 ust. 1a pkt 1 ustawy CIT i art. 26 ust. 5 pkt 1 ustawy PIT). Podatnik nie może również skorzystać z odliczenia podatku VAT, jako że zakupu nie dokonano w związku z działalnością gospodarczą.
Anna Kropidłowska – księgowa
Podstawa prawna:
– • Ustawa z dnia 15.02.1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych (Dz. U. z 2026 r., poz. 554 z późn. zm.) – zwana ustawą CIT,
– Ustawa z 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (jednolity tekst w Dz. U. z 2026 r., poz. 592 z późn. zm.) – zwana ustawą PIT,
– Wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 8 lipca 2014 r. (Dz. U. Z 2014 r., poz. 947),
– Ustawa z 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (Dz. U. z 2025 r. poz. 775 z późn. zm.) – zwana ustawą VAT.