W ustawach o podatkach dochodowych wprowadzono zasadę, że podatnik wybiera metodę amortyzacji przed jej rozpoczęciem i stosuje ją do pełnego zamortyzowania środka trwałego (art. 16h ust. 2 ustawy CIT i art. 22h ust. 2 ustawy PIT). Oznacza to, że w trakcie amortyzacji nie można już zmienić wybranej metody (chyba że korzystamy z wyjątków dopuszczonych w ustawach).
Najczęściej wybieraną amortyzacją podatkową jest amortyzacja liniowa, w której stosuje się stawki podane w załączniku numer 1 do ustaw CIT i PIT „Wykaz rocznych stawek amortyzacyjnych”. Stawka amortyzacji liniowej jest ściśle związana z Klasyfikacją środków trwałych, jej wysokość jest przypisana poszczególnym grupom, podgrupom i rodzajom środków trwałych.
W przypadku amortyzacji liniowej jest możliwość podwyższenia stawki, jeżeli wystąpią u podatnika określone warunki. W art. 16i ust. 2 ustawy CIT i art. 22i ust. 2 ustawy PIT wymieniono trzy różne sytuacje, które pozwalają na zastosowanie współczynników:
I. w przypadku używania budynków i budowli w warunkach pogorszonych albo złych współczynnik wynosi odpowiednio 1,2 lub 1,4.
Pod tabelą amortyzacyjną jest część opisowa, w której ustawodawca określił, że:
- warunki pogorszone to używanie środków trwałych pod ciągłym działaniem wody, par wodnych, znacznych drgań, nagłych zmian temperatury oraz innych czynników powodujących przyspieszenie zużycia obiektu,
- warunki złe to używanie środków trwałych pod wpływem niszczących środków chemicznych, a zwłaszcza gdy służą one produkcji, wytwarzaniu lub przechowywaniu żrących środków chemicznych. Dotyczy to również przypadków silnego działania na budynek lub budowlę niszczących środków chemicznych rozproszonych w atmosferze, wodzie lub wydzielających się w postaci oparów, których źródłem są inne obiekty znajdujące się w pobliżu.
Przykład
Podatnik wytwarza odczynniki chemiczne. Mimo odpowiedniego zabezpieczenia procesu produkcji budynek, w którym jest ona wykonywana, ulega szybszemu zużyciu i wymaga dodatkowych prac zabezpieczających. W związku z powyższym podatnik ma prawo podwyższyć przyjętą stawkę amortyzacji liniowej 2,5 % o współczynnik 1,4, czyli do 3,5 %.
W razie wystąpienia bądź ustania warunków uzasadniających podwyższenie stawek ulegają one podwyższeniu lub obniżeniu od miesiąca następującego po miesiącu, w którym zaistniały okoliczności uzasadniające te zmiany (art. 16i ust. 3 ustawy CIT i art. 22i ust. 3 ustawy PIT), czyli również w trakcie roku podatkowego.
W przypadku opisanym powyżej podatnik może od razu, w momencie rozpoczęcia używania budynku, przyjąć stawkę wyższą. Może też zrobić to później, np. jeśli zorientuje się, że mimo zabezpieczeń produkcja chemikaliów niszczy tkankę budynku bardziej, niż pierwotnie zakładano.
II. w przypadku maszyn, urządzeń i środków transportu, z wyjątkiem morskiego taboru pływającego, używanych bardziej intensywnie w stosunku do warunków przeciętnych albo wymagających szczególnej sprawności technicznej współczynnik wynosi 1,4.
Z opisu do tabeli amortyzacyjnej wynika, że szczególna sprawność techniczna oznacza obiekty używane w pracy na trzy zmiany, mimo że nie działają ze swej istoty w ruchu ciągłym, używane w warunkach terenowych, w warunkach leśnych, pod ziemią lub innych wskazujących na bardziej intensywne użycie.
Przykład
Spółka podpisała intratny kontrakt, którego zrealizowanie będzie wymagało używania maszyn i urządzeń produkcyjnych w ruchu ciągłym (praca na trzy zmiany) przez okres 4 miesięcy (od kwietnia do lipca).
Spółka może podwyższyć amortyzację liniową o współczynnik 1,4: np. stawkę 10% do 14%, 14% do 19,6%, a 20% do 28% itd. Podwyższona amortyzacja będzie dotyczyła miesięcy od maja do lipca.
Również w przypadku tej grupy środków trwałych stawki ulegają podwyższeniu lub obniżeniu od miesiąca następującego po miesiącu, w którym zaistniały okoliczności uzasadniające te zmiany.
III. w przypadku maszyn i urządzeń z grup 4-6 i 8 KŚT poddanych szybkiemu postępowi technicznemu współczynnik wynosi 2,0.
Z opisu do tabeli amortyzacyjnej wynika, że szybki postęp techniczny dotyczy maszyn, urządzeń i aparatury, w których zastosowane są układy mikroprocesorowe lub systemy komputerowe, spełniające założone funkcje dzięki wykorzystaniu w nich najnowszych zdobyczy techniki, a także pozostałej aparatury naukowo-badawczej i doświadczalno-produkcyjnej.
Podatnicy mogą podwyższać stawki dla tych środków trwałych bądź rezygnować z ich stosowania, począwszy od miesiąca następującego po miesiącu, w którym środki te zostały wprowadzone do ewidencji, albo od pierwszego miesiąca każdego następnego roku podatkowego (art. 16i ust. 4 ustawy CIT i art. 22i ust. 4 ustawy PIT), czyli w tym przypadku nie można podwyższać stawek w ciągu roku podatkowego.
Dla tej grupy środków trwałych stosowanie współczynników nie jest możliwe, jeśli podatnik podlega (art. 16i ust. 8 ustawy CIT i art. 22i ust. 8 ustawy PIT):
- zwolnieniu z opodatkowania podatkiem dochodowym w okresie korzystania z takiego zwolnienia;
- opodatkowaniu ryczałtem od przychodów ewidencjonowanych, podatkiem tonażowym lub zryczałtowanym podatkiem od wartości sprzedanej produkcji, o którym mowa w ustawie z dnia 6 lipca 2016 r. o aktywizacji przemysłu okrętowego i przemysłów komplementarnych w okresie tego opodatkowania.
Przykład
Spółka zakupiła maszyny szwalnicze sterowane programem komputerowym. Stawka liniowa amortyzacji wynosi 14%. Podatnik może rozpocząć amortyzację podatkową z wykorzystaniem współczynnika 2,0» stawka wyniesie 28%. Podatnik może również rozpocząć amortyzację według stawki 14%, a na stawkę podwyższoną zdecydować się później, od nowego roku podatkowego.
Stosowanie współczynników podwyższających amortyzację jest uzależnione albo od występujących okoliczności (punkty I i II), albo od rodzaju środka trwałego lub elementów wchodzących w jego skład (punkt III), ale jest to zawsze indywidualna decyzja podatnika. Stosowanie współczynników podwyższających nie jest obowiązkowe.
Anna Kropidłowska – księgowa
Podstawa prawna:
– Ustawa z dnia 15.02.1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych (Dz. U. z 2026 r., poz. 554 z późn. zm.) – zwana ustawą CIT,
– Ustawa z 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (jednolity tekst w Dz. U. z 2026 r., poz. 592 z późn. zm.) – zwana ustawą PIT,
– Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 3.10.2016 r. w sprawie Klasyfikacji Środków Trwałych (KŚT) (Dz. U. z 2016 r., poz. 1864).