Przedsiębiorcy często korzystają z dofinansowań do zakupu czy wytworzenia składników majątku trwałego. Zgodnie z art. 17 ust. 1 pkt 21 ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych (CIT) dochodem wolnym od podatku są „dotacje, subwencje, dopłaty i inne nieodpłatne świadczenia, z zastrzeżeniem pkt 14a, otrzymane na pokrycie kosztów albo jako zwrot wydatków związanych z otrzymaniem, zakupem albo wytworzeniem we własnym zakresie środków trwałych lub wartości niematerialnych i prawnych, od których dokonuje się odpisów amortyzacyjnych zgodnie z art. 16a-16m”.

Uwagę należy zwrócić na fakt, że:

• Zwolnienie jest dokonywane na poziomie dochodu. Oznacza to, że otrzymana kwota dofinansowania jest w całości przychodem podatkowym (w momencie wpływu środków na rachunek bankowy podatnika - art. 12 ust. 3e ustawy CIT) i dopiero po odjęciu od przychodów kosztów ich uzyskania i ustalenia dochodu dochodzi do zwolnienia.
• Zwolnienie dotyczy składników majątku amortyzowanych podatkowo (np. wykluczone są grunty, prawo wieczystego użytkowania gruntów, lokale mieszkalne).

W księgach rachunkowych dofinansowanie jest ujmowane na koncie „Rozliczenia międzyokresowe przychodów” i rozliczane w „Pozostałe przychody operacyjne” w czasie amortyzacji rachunkowej dofinansowanego składnika majątku (zgodnie z przyjętą polityką rachunkowości).

Przykład

Spółka otrzymała 10 maja 2024 dofinansowanie do zakupu środka trwałego w kwocie 150.000 zł.
Wartość początkowa środka wynosi 360.000 zł. Jest on amortyzowany od września 2023 stawką 10%.

Otrzymane w maju dofinansowanie nie podlega opodatkowaniu (jest przychodem ale i automatycznie dochodem zwolnionym - jeśli podatnik tak zdecyduje).
Przychód podatkowy od maja 2024 wzrasta o 150.000 zł
Dochód zwolniony od podatku od maja wynosi 150.000 zł
Przy zaliczkach podatku rozliczanych w sposób uproszczony zwiększenie przychodu podatkowego o dofinansowanie i wykazanie dochodu wolnego od podatku nastąpi dopiero w zeznaniu rocznym.

Księgowanie:

10 maja 2024 150.000 Wn „Rachunek bankowy” Ma „Rozliczenia międzyokresowe przychodów”
Planowany okres amortyzacji przy stawce 10% to 10 lat:
150.000 : 10 : 12 = 1.250 zł  » jest to kwota, którą należy odpisywać co miesiąc (począwszy od maja 2024) z konta „Rozliczenia międzyokresowe przychodów” na  konto „Pozostałe przychody operacyjne” równolegle z amortyzacją środka trwałego.
Ponieważ amortyzacja rozpoczęła się przed otrzymaniem dofinansowania należy dokonać jednorazowej korekty w miesiącu maju 2024:
8 (liczba miesięcy amortyzacji od września 2023 do kwietnia 2024) x  1.250 = 10.000 zł Wn „Rozliczenia międzyokresowe przychodów” Ma „Pozostałe przychody operacyjne”.

Jeśli podatnik jest osobą fizyczną, przy zwolnieniu od opodatkowania dofinansowań do majątku trwałego obowiązują inne zasady. Otóż na podstawie art. 14 ust. 2 pkt 2 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych (PIT) otrzymane  dotacje, subwencje, dopłaty i inne nieodpłatne świadczenia na pokrycie kosztów albo jako zwrot wydatków na zakup, albo wytworzenie we własnym zakresie środków trwałych lub wartości niematerialnych i prawnych, od których dokonuje się podatkowych odpisów amortyzacyjnych, nie są przychodem podatkowym.

W praktyce oznacza to, że podatnik prowadzący podatkową księgę przychodów i rozchodów, który chce skorzystać z tego zwolnienia, otrzymanego dofinansowania nie ewidencjonuje w księdze. Natomiast podatnik, który prowadzi księgi rachunkowe ujmuje otrzymane dofinansowanie na odpowiednim koncie i rozlicza je w czasie, jak w przykładzie powyżej.  Jednocześnie nie dolicza dofinansowania do przychodu podatkowego przy ustalaniu zaliczek na podatek. W zeznaniu rocznym dofinansowanie pomniejsza przychód z działalności gospodarczej (nie trzeba go wykazywać w załączniku PIT/O).

Od 1 stycznia 2024r. podatnicy mogą wybrać, czy otrzymane dofinansowanie wykażą jako dochód wolny, czy je opodatkują. Pozwala na to art. 17 ust. 1g ustawy CIT i art. 14 ust. 9 ustawy PIT: „Podatnik może zaliczyć do przychodów z działalności gospodarczej dotacje, subwencje, dopłaty, inne nieodpłatne świadczenia lub kwoty otrzymane od agencji wykonawczych, jeżeli do upływu terminu złożenia zeznania za rok podatkowy, w którym je otrzymał, złoży właściwemu naczelnikowi urzędu skarbowego sporządzone na piśmie oświadczenie o zaliczeniu określonych dotacji, subwencji, dopłat, innych nieodpłatnych świadczeń lub kwot otrzymanych od agencji wykonawczych do przychodów. (...)”

Przepis ten nie brzmi zbyt precyzyjnie dla podatników CIT, jak opisano powyżej, otrzymane dofinansowania są zawsze przychodem podatkowym. Do końca 2023 r. były automatycznie traktowane jako dochód wolny od podatku, natomiast od roku 2024 to podatnik CIT decyduje, czy ze zwolnienia chce skorzystać, czy nie. Zatem zastosowanie art. 17 ust. 1g ustawy CIT lub art. 14 ust. 9 ustawy PIT i poinformowanie o tym odpowiedniego organu podatkowego oznacza, że podatnik rezygnuje ze zwolnienia i otrzymane dofinansowanie będzie podlegało opodatkowaniu.

Podstawa prawna:
- Ustawa z 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych (jednolity tekst w Dz. U. z 2023 r., poz. 2805 z późn. zm.)
- Ustawa z 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (jednolity tekst w Dz. U. z 2025 r., poz. 163)
- Ustawa z 29 września 1994 r. o rachunkowości (jednolity tekst w Dz. U. z 2023 r., poz. 120 z późn. zm.)