Celem ustalania podatku odroczonego jest zniwelowanie różnic między wynikiem finansowym brutto a dochodem podatkowym. W sprawozdaniu finansowym wykazuje się faktyczny podatek dochodowy, który nie odnosi się do zysku brutto. Może zdarzyć się sytuacja, że jednostka ma stratę brutto i jednocześnie ustala podatek dochodowy, ponieważ podatkowo ma dochód (najczęściej tak się dzieje, jeśli duża część kosztów rachunkowych nie jest jednocześnie kosztem podatkowym).

Dlatego też przyjęto zasadę „neutralizacji” szczególnych zasad i wymagań podatkowych w przypadku wykazania podatku dochodowego w rachunku zysków i strat. Podatek ten składa się z dwóch części:

• bieżącej - faktycznego podatku dochodowego wynikającego np. z zeznania CIT-8 oraz
• odroczonej - która jest różnicą pomiędzy stanem rezerw i aktywów z tytułu podatku odroczonego na koniec i na początek okresu sprawozdawczego.

Suma tych kwot daje hipotetyczną wartość podatku dochodowego, jaka byłaby ustalona, gdyby przychody i koszty księgowe były jednocześnie przychodami i kosztami podatkowymi.

Aktywa z tytułu odroczonego podatku dochodowego ustala się w wysokości kwoty przewidzianej w przyszłości do odliczenia od podatku dochodowego, w związku z ujemnymi różnicami przejściowymi, które spowodują w przyszłości zmniejszenie podstawy obliczenia podatku dochodowego oraz straty podatkowej możliwej do odliczenia, ustalonej przy uwzględnieniu zasady ostrożności (art. 37 ust4 UoR).

Przesłanki uprawdopodobniające osiągnięcie odpowiednio wysokiego wyniku podatkowego w latach następnych:

• osiągnięcie w ostatnich trzech latach dochodu na odpowiednio wysokim poziomie oraz zysku netto, a jednostka nie oczekuje ich istotnego zmniejszenia w przyszłości,
• zawarcie umów, których realizacja spowoduje zwiększenie dochodu,
• wiarygodny plan finansowy sporządzony na rok następny wskazuje na realną możliwość rozliczenia aktywów,
• jednostka utworzyła rezerwy na różnice przejściowe, których wysokość pozwoli na pokrycie w latach następnych aktywów na różnice ujemne.

Przesłanki nie uprawdopodobniające osiągnięcie odpowiednio wysokiego wyniku podatkowego w latach następnych (jednostka odstępuje od utworzenia aktywów):

• poniesienie w którymkolwiek z ostatnich trzech lat straty podatkowej lub straty netto,
• nieodliczenie przysługującej straty podatkowej z uwagi na niskie dochody,
• sytuacja ekonomiczna jednostki lub sytuacja otoczenia gospodarczego sugeruje, że w przyszłości jednostka może ponieść straty podatkowe lub straty netto.

Możliwość odliczania strat podatkowych od dochodów w kolejnych latach jest swoistą „ulgą podatkową”, która w efekcie prowadzi do zmniejszenia dochodu podatkowego. Zgodnie z art. 7 ust. 5 ustawy CIT podatnik ma prawo pomniejszyć dochód podatkowy o stratę z lat ubiegłych przez kolejne pięć lat podatkowych następujących po roku poniesienia straty.

Jeśli jednostka stwierdzi, że jest realna możliwość odliczenia straty podatkowej od dochodów w przyszłych latach, może aktywa utworzyć pamiętając o zasadzie ostrożności.

Przykład

Jednostka poniosła stratę podatkową za 2022 r. w kwocie 1,5 mln. zł. Uznała, że była to sytuacja, spowodowana pandemią i w latach następnych jednostka uzyska dochody podatkowe. Szacuje, że stratę może odliczyć od dochodu w ciągu trzech lat podatkowych.

Strata podatkowa 1.500.000 x 19% = 285.000 zł » różnica przejściowa ujemna » powstają aktywa z tytułu podatku odroczonego.

W 2023 r. odliczono stratę w kwocie 200.000 » odwrócenie różnicy przejściowej na kwotę 38.000 zł (200.000 x 19%).
W 2024 r. odliczono stratę w kwocie 900.000 » odwrócenie różnicy przejściowej na kwotę 171.000 zł (900.000 x 19%).
W 2025 r. odliczono stratę w kwocie 100.000 » odwrócenie różnicy przejściowej na kwotę 19.000 zł (100.000 x 19%). Mimo że nie zakończono odliczania straty w ciągu planowanych trzech lat, jednostka uznała, że w kolejnym roku zakończy odliczanie i nie musi tworzyć odpisu aktualizującego aktywa.

Faktycznie, po odliczeniu w 2026 r. pozostałej części straty 300.000 różnica przejściowa zniknie po odwróceniu kwoty 57.000 zł.

W przypadku gdyby jednostka ustaliła w 2025 r., że istnieje realne zagrożenie, że strata w kolejnych dwóch latach może nie być odliczona powinna utworzyć odpis aktualizujący (księgowanie: DT „Podatek dochodowy” CT „Odpisy aktualizujące wartość aktywów z tytułu odroczonego podatku dochodowego”). Na koniec 2027 r., jeśli faktycznie pozostałej straty nie udało się odliczyć, likwidujemy odpis aktualizujący (księgowanie: DT „Odpisy aktualizujące wartość aktywów z tytułu odroczonego podatku dochodowego” CT „Aktywa z tytułu podatku odroczonego”).

Podstawa prawna:
- Ustawa z dnia 15.02.1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych (Dz. U. z 2025 r., poz. 278 z późn. zm.) - zwana ustawą CIT,
- Ustawa z 29 września 1994 r. o rachunkowości (jednolity tekst w Dz.U. z 2026 r., poz. 522) - zwana UoR,
- Krajowy Standard Rachunkowości Nr 2 (Dz. Urz. Min. Fin. z 23.08.2024 r., poz. 81) - zwany KSR 2.