W działalności gospodarczej zdarzają się sytuacje, kiedy środek trwały jest przez dłuższy czas niewykorzystywany. Powodem może być jego uszkodzenie i oczekiwanie na remont. Może to wynikać z faktu, że jednostka nie dostaje zamówień od kontrahentów na określony asortyment i część maszyn i urządzeń nie jest używana. Czy w takich przypadkach można kontynuować amortyzację, czy należy ją zawiesić?
Prawo podatkowe
Zgodnie z art. 16c pkt 5 ustawy CIT i art. 22c pkt 5 ustawy PIT amortyzacji nie podlegają składniki majątku, które nie są używane na skutek zawieszenia lub zaprzestania wykonywania działalności gospodarczej na podstawie przepisów dotyczących zawieszenia wykonywania działalności gospodarczej albo zaprzestania działalności, w której te składniki były używane; w tym przypadku składniki te nie podlegają amortyzacji od miesiąca następującego po miesiącu, w którym zawieszono albo zaprzestano tej działalności. Jeśli zatem nieużywanie środka trwałego nie jest związane z zawieszeniem czy zakończeniem działalności jako takiej, to amortyzację podatkową należy kontynuować.
Amortyzacji podatkowej nie dokonują również podmioty postawione w stan upadłości, jeśli nie prowadzą działalności gospodarczej (art. 16f ust. 1 ustawy CIT i art. 22f ust. 1 ustawy PIT).
Jeżeli podatnik w dłuższym okresie nie używa środka trwałego i stosuje amortyzację liniową, może stawkę amortyzacji po prostu obniżyć (art. 16i ust. 5 ustawy CIT, art. 22i ust. 5 ustawy PIT).
Zmiany stawki dokonuje się począwszy od:
- miesiąca, w którym środki te zostały wprowadzone do ewidencji albo
- pierwszego miesiąca każdego następnego roku podatkowego.
Przykład
Podatnik używa m.in. maszyny do produkcji tworzyw sztucznych (KŚT 53, stawka amortyzacji liniowej 14%). Od lutego do czerwca nie otrzymał zamówień na produkcję wyrobów plastikowych, maszyna nie jest fizycznie używana. Podatnik nie może zmniejszyć za te miesiące amortyzacji podatkowej, będzie to możliwe dopiero od nowego roku podatkowego.
Przykład
Podatnik przyjął w lutym do używania maszynę do produkcji tworzyw sztucznych (KŚT 53, stawka amortyzacji liniowej 14%). W tym samym miesiącu ujął ją w ewidencji środków trwałych. Działalność jest dopiero organizowana i podatnik przewiduje, że w pierwszym roku eksploatacji maszyna może nie być w pełni wykorzystywana. Podjął decyzję o obniżeniu stawki amortyzacji do 5%. Zatem od marca do grudnia taką stawkę należy stosować przy amortyzacji podatkowej.
Jeśli maszyna zacznie być w pełni wykorzystywana od października, powrót do stawki 14% jest możliwy dopiero od stycznia następnego roku.
Obniżenia stawki amortyzacyjnej nie stosuje się do środków trwałych wykorzystywanych przez podatników w działalności, z której dochody podlegają (art. 16i ust. 8 ustawy CIT i art. 22i ust. 8 ustawy PIT):
- zwolnieniu z opodatkowania podatkiem dochodowym – w okresie korzystania z takiego zwolnienia opodatkowaniu
- ryczałtem od przychodów ewidencjonowanych, podatkiem tonażowym lub zryczałtowanym podatkiem od wartości sprzedanej produkcji, o którym mowa w ustawie z dnia 6 lipca 2016 r. o aktywizacji przemysłu okrętowego i przemysłów komplementarnych – w okresie tego opodatkowania.
Prawo rachunkowe
Zgodnie z KSR 11 czasowe wyłączenie środka trwałego z użytkowania, wynikające np. z przeprowadzenia remontu lub ulepszenia, nie powoduje zawieszenia dokonywania odpisów amortyzacyjnych (8.36).
Jednocześnie sama amortyzacja ma odzwierciedlać stopniowe wykorzystanie potencjału korzyści ekonomicznych właściwych danemu obiektowi inwentarzowemu (8.1). Zatem jednostka może postanowić w polityce rachunkowości, że jeżeli wyłączenie z używania środka trwałego wydłuża się, następuje zmniejszenie stosowanej stawki amortyzacji (o ile mamy do czynienia z wartościami istotnymi).
Przykłady
Jednostka produkuje produkty z tworzyw sztucznych. Jest to działalność dodatkowa, zdarza się, że środki trwałe w niej używane są przez dłuższe okresy niewykorzystywane. W związku z tym, w polityce rachunkowości zapisano zasadę, że jeśli okres wyłączenia z używania przekracza:
- trzy miesiące – od miesiąca czwartego stawka amortyzacji spada o 25%,
- sześć miesięcy – od miesiąca siódmego stawka amortyzacji spada o 50%,
- dziewięć miesięcy – od miesiąca dziesiątego stawka amortyzacji spada o 75%.
W miesiącu ponownego rozpoczęcia używania środka trwałego amortyzacja powraca do przyjętej stawki podstawowej.
Podatnik przyjął stawkę amortyzacji liniowej 10% do maszyny produkującej tworzywa sztuczne. Od lutego do czerwca nie otrzymał zamówień na produkcję wyrobów plastikowych, maszyna nie jest fizycznie używana. W pozostałych miesiącach maszyna jest wykorzystywana. Zatem od stycznia do kwietnia amortyzacja wynosi 10%, od maja do czerwca 7,5%, a od lipca do grudnia 10%.
Podatnik przyjął stawkę amortyzacji liniowej 10% do maszyny produkującej tworzywa sztuczne. Od lutego do września nie otrzymał zamówień na produkcję wyrobów plastikowych, maszyna nie jest fizycznie używana. W pozostałych miesiącach maszyna jest wykorzystywana. Zatem od stycznia do kwietnia amortyzacja wynosi 10%, od maja do lipca 7,5%, od sierpnia do września 5%, a od lipca do grudnia 10%.
Podatnik przyjął stawkę amortyzacji liniowej 10% do maszyny produkującej tworzywa sztuczne. Od lutego do kwietnia, w lipcu i w listopadzie nie otrzymał zamówień na produkcję wyrobów plastikowych, maszyna nie jest fizycznie używana. W pozostałych miesiącach maszyna jest wykorzystywana. Przez cały rok amortyzuje maszynę stawką 10%.
Z powyższego wynika, że amortyzacja rachunkowa jest bardziej elastyczna, odpowiednimi zapisami w polityce rachunkowości można ją dostosować do okresów faktycznego wykorzystywania środka trwałego. Natomiast stawki amortyzacji podatkowej mogą być obniżane, ale zasadniczo rok do roku, co nie pozwala na bieżące reagowanie na sposób wykorzystywania środka trwałego.
Oczywiście, mając na uwadze niesystematyczny sposób używania środka trwałego, można po prostu obniżyć jego stawkę amortyzacji, bez konieczności jej zmniejszania w wybranych miesiącach roku.
Anna Kropidłowska – księgowa
Podstawa prawna:
– Ustawa z dnia 15.02.1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych (Dz. U. z 2025 r., poz. 278 z późn. zm.) – zwana ustawą CIT,
– Ustawa z 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (jednolity tekst w Dz.U. z 2025 r., poz.163 z późn. zm.) – zwana ustawą PIT,
– Krajowy Standard Rachunkowości Nr 11 (KSR 11) opublikowany w Dz. Urz. MRiF z 2017 r., poz. 105.