Jakie uprawnienia związane z rodzicielstwem ma pracownik-ojciec?
Przede wszystkim, pracownik-ojciec ma prawo do urlopu ojcowskiego w wymiarze do 2 tygodni, nie dłużej jednak niż do:
- ukończenia przez dziecko 12. miesiąca życia albo
- upływu 12 miesięcy od dnia uprawomocnienia się postanowienia orzekającego przysposobienie dziecka i nie dłużej niż do ukończenia przez dziecko 14. roku życia.
Czy pracownik-ojciec może odmówić pracy w godzinach nadliczbowych lub porze nocnej?
Tak. Pracownika opiekującego się dzieckiem do ukończenia przez nie 8. roku życia nie wolno bez jego zgody zatrudniać w godzinach nadliczbowych, w porze nocnej, w systemie przerywanego czasu pracy, jak również delegować poza stałe miejsce pracy. Jeżeli oboje rodzice lub opiekunowie są zatrudnieni, takie uprawnienie dotyczy tylko jednego z nich (może to być ojciec, niekoniecznie matka).
W jakim wymiarze przysługuje pracownikowi-ojcu urlop rodzicielski?
Minimum 9 tygodni, maksimum 32 tygodnie (wyjątkowo 34 tygodnie w razie urodzenia większej liczby dzieci przy jednym porodzie). Co istotne, każdemu z rodziców przysługuje wyłączne prawo do 9 tygodni urlopu rodzicielskiego, których nie można przenieść na drugiego rodzica.
Warto zaznaczyć, że urlop rodzicielski jest udzielany jednorazowo albo nie więcej niż w 5 częściach, nie później niż do zakończenia roku kalendarzowego, w którym dziecko kończy 6. rok życia. Urlop rodzicielski jest udzielany na wniosek, w postaci papierowej lub elektronicznej, składany przez pracownika-rodzica dziecka w terminie nie krótszym niż 21 dni przed rozpoczęciem korzystania z urlopu.
Jakie jeszcze uprawnienia rodzicielskie przysługują pracownikowi-ojcu?
Poza opisanymi wyżej kwestiami pracownik–ojciec może ponadto korzystać:
- z 6 ostatnich tygodni urlopu macierzyńskiego,
- z urlopu wychowawczego (minimum 1 miesiąc, maksimum 35 miesięcy, a wyjątkowo nawet 36 miesięcy),
- z obniżenia wymiaru czasu pracy (osoba uprawniona do urlopu wychowawczego),
- z 2 dni albo 16 godzin opieki nad dzieckiem do lat 14 (art. 188 Kodeksu pracy).
Czy pracownik-ojciec może skorzystać z elastycznej organizacji pracy?
Tak. Pracownik wychowujący dziecko, do ukończenia przez nie 8. roku życia, może złożyć wniosek, w postaci papierowej lub elektronicznej, o zastosowanie do niego elastycznej organizacji pracy. Wniosek składa się w terminie nie krótszym niż 21 dni przed planowanym rozpoczęciem korzystania z elastycznej organizacji pracy.
Należy dodać, że elastyczna organizacja pracy to: praca zdalna, przerywany czas pracy, skrócony tydzień pracy, weekendowy czas pracy, ruchomy czas pracy, indywidualny rozkład czasu pracy oraz obniżenie wymiaru czasu pracy.
Co istotne, złożenie przez pracownika wniosku o elastyczną organizację pracy nie może stanowić przyczyny uzasadniającej wypowiedzenie umowy o pracę lub jej rozwiązanie bez wypowiedzenia przez pracodawcę i przyczyny uzasadniającej prowadzenie przygotowania do wypowiedzenia lub rozwiązania stosunku pracy bez wypowiedzenia.
Czy pracownik-ojciec jest chroniony przed rozwiązaniem umowy o pracę?
To zależy. Ochrona obowiązuje w okresie od dnia złożenia przez pracownika-ojca wniosku o udzielenie urlopu macierzyńskiego albo jego części, urlopu na warunkach urlopu macierzyńskiego albo jego części, urlopu ojcowskiego albo jego części, urlopu rodzicielskiego albo jego części, aż do dnia zakończenia tego urlopu.
Pracodawca nie może prowadzić przygotowań do wypowiedzenia lub rozwiązania bez wypowiedzenia stosunku pracy z tą pracownicą lub tym pracownikiem. Zabronione jest również wypowiedzenie lub rozwiązanie stosunku pracy, chyba że zachodzą przyczyny uzasadniające rozwiązanie umowy bez wypowiedzenia z winy pracownika i reprezentująca taką osobę zakładowa organizacja związkowa wyraziła zgodę na rozwiązanie umowy.
Rozwiązanie przez pracodawcę umowy o pracę za wypowiedzeniem od dnia złożenia przez pracownika wniosku o udzielenie urlopu macierzyńskiego albo jego części, urlopu na warunkach urlopu macierzyńskiego albo jego części, urlopu ojcowskiego albo jego części, urlopu rodzicielskiego albo jego części, aż do dnia zakończenia tego urlopu, może nastąpić tylko w razie ogłoszenia upadłości lub likwidacji pracodawcy. Pracodawca jest obowiązany uzgodnić z reprezentującą pracownika zakładową organizacją związkową termin rozwiązania umowy o pracę.
Czy pracownik-ojciec może korzystać z urlopu opiekuńczego?
Tak. Pracownikowi przysługuje w roku kalendarzowym 5 dni urlopu opiekuńczego, w celu zapewnienia osobistej opieki lub wsparcia osobie będącej członkiem rodziny lub zamieszkującej w tym samym gospodarstwie domowym, która wymaga znacznej opieki lub wsparcia z poważnych względów medycznych. Za członka rodziny uważa się syna, córkę, matkę, ojca lub małżonka.
Urlopu opiekuńczego udziela się w dni, które są dla pracownika dniami pracy, zgodnie z obowiązującym go rozkładem czasu pracy. Urlopu opiekuńczego udziela się na wniosek złożony przez pracownika w postaci papierowej lub elektronicznej, w terminie nie krótszym niż 1 dzień przed rozpoczęciem korzystania z urlopu. Za czas urlopu opiekuńczego pracownikowi nie przysługuje prawo do wynagrodzenia.
Michał Podsiedlik – ekspert prawa pracy