W lipcu 2025 roku Komitet Standardów Rachunkowości opublikował projekt nowego KSR „Wartości niematerialne i prawne”. „Celem projektu jest objaśnienie zasad (polityki) rachunkowości stosowanych przy uznawaniu, wycenie i ujęciu w księgach rachunkowych wartości niematerialnych i prawnych oraz przy prezentacji i ujawnianiu informacji o nich w sprawozdaniu finansowym, z uwzględnieniem przepisów ustawy z dnia 29 września 1994 r. o rachunkowości.”
W zakres standardu nie wchodzą zagadnienia związane:
- ze stosowaniem przepisów podatkowych dotyczących WNiP i ich amortyzacji. Zwraca się jednak uwagę, że ewidencja księgowa WNiP ma zapewnić możliwość prawidłowego obliczenia podatku dochodowego, a w jednostkach będących podatnikami podatku dochodowego od osób prawnych – odroczonego podatku dochodowego, o ile zgodnie z ustawą jednostka nie odstąpiła od jego ustalania;
- ze sposobem klasyfikacji i uznawania kosztów w programach finansowania działalności badawczo-rozwojowej.
Standard doprecyzowuje stosowanie definicji wartości niematerialnych i prawnych zawartej w art. 3 ust. 1 pkt 14 ustawy o rachunkowości.
Dla uznania, że składnik majątku powstały w wyniku przeszłych zdarzeń, mający charakter wartości niematerialnych i prawnych (dalej WNiP), spełnia warunki kwalifikujące go do aktywów, jednostka winna upewnić się, że:
(Warunki ogólne)
- sprawuje nad nim kontrolę,
- istnieje możliwość wiarygodnego ustalenia jego wartości początkowej,
- uzyska w przyszłości korzyści ekonomiczne z jego wykorzystywania.
(Warunki szczególne)
- istnieje możliwość identyfikacji składnika WNiP,
- jest to nabyty składnik aktywów o charakterze prawa majątkowego, przysługującego jednostce do dóbr niematerialnych lub stanowi nabyte know-how lub są to koszty zakończonych prac rozwojowych,
- jest przeznaczony do używania na potrzeby własne jednostki,
- jednostka zamierza go używać przez okres dłuższy niż rok.
Jeżeli okres ekonomicznej użyteczności prawa nie przekracza jednego roku (co wynika np. z treści umowy zawartej ze sprzedawcą), koszty poniesione na pozyskanie tego prawa ujmuje się jako koszty okresu, nawet jeśli istnieje możliwość przedłużenia tego okresu. (4.24)
Przykład
Jednostka zakupiła licencję na program komputerowy na okres jednego roku w cenie 25 000 zł przekraczającej dolną granicę wartości dla ujmowania WNiP ustaloną w zasadach (polityce) rachunkowości. Istnieje możliwość przedłużenia ważności licencji na kolejny rok, ale pod warunkiem uiszczenia dodatkowej opłaty licencyjnej. Jednostka po zakończeniu pierwszego roku używania licencji zdecydowała się na przedłużenie licencji na kolejny rok. Opłata za przedłużenie wynosiła 20 000 zł. W takim przypadku uznaje się, że jednostka nie nabyła WNiP ani w pierwszym roku obrotowym, ani w roku kolejnym. (4.25.1)
Przykład
Jednostka zajmująca się produkcją mleczarską posiada dział IT, który opracował zintegrowany system informatyczny do zarządzania całą jednostką. Specyfikacja tego oprogramowania została określona przed przystąpieniem do prac programistycznych. Wówczas także określono korzyści, jakie przyniesie jednostce wdrożenie i używanie tego oprogramowania na potrzeby własnej działalności produkcyjnej oraz w sferze zaopatrzenia, sprzedaży, finansów i księgowości, jak również HR. Na tej podstawie jednostka zdecydowała o podjęciu prac nad tym oprogramowaniem i jego wdrożeniu do stosowania. Kompetencje pracowników działu pozwalały uznać, że są oni w stanie wytworzyć przedmiotowe oprogramowanie, zaś jednostka zapewniła finansowanie tego projektu. O ile wskazane uwarunkowania pozwalały uznać, że na etapie ponoszenia kosztów na to oprogramowanie spełnione zostały warunki określone w pkt 4.52 niniejszego standardu, to ogół kosztów poniesionych na ten cel stanowić będzie składnik WNiP (koszty realizowanych prac rozwojowych, a następnie koszty zakończonych prac rozwojowych). (4.18.2)
Przykład
Na targach firm mleczarskich inne przedsiębiorstwo z branży wyraziło zainteresowanie zakupem licencji na oprogramowanie z przykładu powyżej. Sprzedaż licencji na to oprogramowanie nie zmienia faktu, że oprogramowanie to będzie nadal stanowiło składnik WNiP w jednostce z przykładu powyżej. Sprzedaż licencji jest bowiem ubocznym przychodem, zaś głównym celem wytworzenia i utrzymywania tego oprogramowania w jednostce nadal pozostaje jego gospodarcze wykorzystanie na własne potrzeby. (4.18.3)
Składnik WNiP to, co do zasady, składnik aktywów posiadający postać nierzeczową (niematerialną) i niepieniężną. W przypadku niektórych aktywów trwałych jednostka musi rozstrzygnąć, czy stanowią one WNiP, czy składnik innej grupy aktywów trwałych (np. środki trwałe lub WNiP zaliczane do inwestycji). Na przykład nie stanowią WNiP licencje OEM przypisane do konkretnych urządzeń. Nie stanowią także WNiP służebności do korzystania z gruntu, spółdzielcze prawa do lokalu bądź prawa użytkowania wieczystego.
Do WNiP zalicza się także określone składniki mające postać rzeczową lub usługi, które warunkują możliwość używania WNiP przez jednostkę zgodnie z planowanym przeznaczeniem lub których wartość jest nieistotna względem składnika WNiP. (4.13-4.14)
Przykład
Jednostka nabyła licencję użytkowego oprogramowania komputerowego, do której dołączono papierową dokumentację tego oprogramowania oraz nośnik komputerowy z plikiem instalacyjnym, zafakturowane w odrębnych pozycjach. W takim przypadku jednostka ujmuje licencję wraz z pozostałymi składnikami rzeczowymi jako jeden składnik WNiP (4.14)
Przykład
Jednostka kupuje oprogramowanie pozwalające śledzić lokalizację jej pojazdów. Dostawca oprogramowania również instaluje specyficzne urządzenia lokalizacyjne w samochodach oraz zapewnia transmisję sygnału. Jednostka stwierdziła, że nie można wiarygodnie podzielić ceny nabycia pomiędzy element oprogramowania oraz element świadczonej usługi i uznała, że wiodącym elementem jest świadczenie usługi lokalizacji pojazdów. Oznacza to, że całość umowy została sklasyfikowana jako usługa i ujęto RMK czynne z tego tytułu. (4.15)
Projekt wprowadza nową kategorię „Wartości niematerialne i prawne w realizacji” (WNiP w realizacji) – składnik WNiP na etapie jego tworzenia lub ustalania wartości początkowej. Szczególną kategorią WNiP w realizacji są koszty prac rozwojowych. Nie stanowią WNiP w realizacji zaliczki przekazane na poczet WNiP, które są osobną pozycją w ramach ogólnej kategorii aktywów „Wartości niematerialne i prawne” i występują w sytuacji, gdy tworzony składnik WNiP nie jest jeszcze kontrolowany przez nabywającego, ale pozostaje pod kontrolą wykonawcy
Na podstawie art. 50 ust. 1 ustawy o rachunkowości zaleca się prezentację w bilansie składnika WNiP w realizacji w wyodrębnionej pozycji w bilansie w ramach WNiP: Aktywa, poz. A.I.5. „Wartości niematerialne i prawne w realizacji, w tym: – koszty realizowanych prac rozwojowych”.
Zasady wprowadzone w projekcie standardu będzie można prawdopodobnie stosować do sprawozdań finansowych za 2026 r.
Anna Kropidłowska – księgowa
Podstawa prawna:
– Projekt KSR „Wartości niematerialne i prawne” (opublikowany na stronie gov.pl > ministerstwa > Ministerstwo Finansów > o ministerstwie > Rady, komisje, komitety, zespoły > Komitet Standardów Rachunkowości > Konsultacje),
– Ustawa z 29 września 1994 r. o rachunkowości (jednolity tekst w Dz. U. z 2023 r., poz.120 z późn. zm.)