Co to jest przedwstępna umowa o pracę?
Umowa przedwstępna jest instytucją prawną, która zobowiązuje obie strony do podpisania w przyszłości umowy definitywnej. Podstawę do stosowania umowy przedwstępnej stanowi art. 300 Kodeksu pracy, zaś sama konstrukcja umowy przedwstępnej zawarta jest w art. 389 Kodeksu cywilnego. Umowa przedwstępna powinna zawierać co najmniej istotne postanowienia umowy przyrzeczonej, jak również termin, w ciągu którego ma być zawarta umowa przyrzeczona. Do istotnych elementów przyrzeczonej umowy o pracę należy zaliczyć w szczególności: rodzaj pracy, miejsce wykonywania pracy, określenie wynagrodzenia za pracę czy też wymiar czasu pracy.
W jakiej formie należy zawrzeć umowę przedwstępną?
Nie ma wymogów co do formy umowy przedwstępnej, może być więc ona zawarta zarówno w formie pisemnej, jak i ustnej. W razie, gdyby umowa przyrzeczona nie została zawarta, to forma ustna takiej umowy oznacza, że każda ze stron może domagać się naprawienia szkody poniesionej przez to, że liczyła na zawarcie umowy przyrzeczonej. Jeżeli natomiast umowa przedwstępna miała formę pisemną, brak zawarcia umowy przyrzeczonej daje nie tylko prawo domagania się odszkodowania, ale też zawarcia umowy przyrzeczonej.
Czy jest jakiś termin zawarcia umowy przedwstępnej?
To strony powinny wskazać termin przyszłej umowy o pracę jako konkretną datę. Jednak nie można stanu gotowości do zawarcia umowy rozciągać w nieskończoność, gdyż zgodnie z przepisami, jeżeli w ciągu roku od dnia zawarcia umowy przedwstępnej nie został wyznaczony termin do zawarcia umowy definitywnej, wówczas nie można żądać jej zawarcia. Termin wystąpienia zdarzenia wyznaczającego zawarcie przyrzeczonej umowy o pracę musi być konkretny i znany stronom przynajmniej w przybliżeniu (wyrok SN z dnia 14.12.2004 r., II PK 108/04).
Co zrobić, jeżeli jedna ze stron uchyla się od zawarcia umowy przedwstępnej?
W przypadku, gdy któraś ze stron uchyla się od zawarcia definitywnej umowy o pracę, to drugiej stronie przysługuje albo roszczenie o zawarcie przyrzeczonej umowy o pracę (art. 390 § 2 Kodeksu cywilnego) albo roszczenie o naprawienie szkody, którą strona poniosła przez to, że liczyła na zawarcie przyrzeczonej umowy o pracę (art. 390 § 1 Kodeksu cywilnego).
Jeżeli od zawarcia umowy przyrzeczonej uchyla się pracodawca, to pracownik może żądać naprawienia szkody, którą poniósł przez to, że liczył na zawarcie umowy przyrzeczonej, np. zwrot kosztów dojazdu, czy zwrot utraconych zarobków wskutek pozostawania bez pracy. Pracownik może żądać odszkodowania, którego wysokość nie powinna przekraczać kwoty trzymiesięcznego wynagrodzenia za pracę na stanowisku objętym umową przedwstępną.
Gdyby natomiast od zawarcia umowy definitywnej uchylał się pracownik, pracodawca może żądać naprawienia szkody, którą poniósł przez to, że liczył na zawarcie umowy przyrzeczonej. Pracodawcy nie przysługuje roszczenie o zawarcie umowy o pracę, ponieważ pracownik nie może być zmuszony wyrokiem sądowym do zawarcia umowy.
Czy są dopuszczalne jakieś kary za brak zawarcia umowy przedwstępnej?
Tak. W umowie przedwstępnej strony mogą przewidzieć karę umowną i w ten sposób odmiennie określić zakres odszkodowania strony, która uchyli się od zawarcia umowy przyrzeczonej. Fakt nadejścia daty zawarcia umowy przyrzeczonej, zawartej w umowie przedwstępnej, nie stanowi automatycznego zawarcia umowy o pracę (wyrok SN z dnia 5 lipca 2011 r., sygn. akt I PK 2/11).
Czy umowa przedwstępna oznacza to samo, co list intencyjny?
Nie. List intencyjny nie został uregulowany w przepisach polskiego prawa. List intencyjny nie jest traktowany jako zobowiązanie i dlatego też nie wywołuje skutków prawnych. Z reguły zawiera bowiem jedynie wolę stron do zawarcia umowy po przeprowadzonych negocjacjach, które mają nastąpić.
List intencyjny może stanowić jedynie poświadczenie intencji co do oferowanych warunków zatrudnienia, jak i zobowiązanie do podpisania umowy przyrzeczonej. Co istotne, nie sama nazwa dokumentu przesądza o jego charakterze. Jeżeli bowiem z treści listu intencyjnego będzie wynikać, że w rzeczywistości należy go traktować jako umowę przedwstępną, to w takiej sytuacji może on zostać uznany za taką umowę. Ta natomiast zobowiązuje strony do zawarcia umowy przyrzeczonej na określonych warunkach. Aby uznać list intencyjny za umowę przedwstępną, w treści takiego dokumentu muszą zostać zawarte wszystkie istotne elementy, jakie powinna zawierać umowa przyrzeczona.
Jeżeli w treści listu intencyjnego zostaną zawarte wszystkie istotne elementy przyszłej umowy o pracę, to istnieje ryzyko uznania, że tak naprawdę list intencyjny stanowił przedwstępną umowę o pracę. Będzie to możliwe, zwłaszcza gdy w treści listu intencyjnego zostaną określone wszystkie niezbędne elementy umowy o pracę wynikające z art. 29 Lodeksu pracy, czyli: rodzaj pracy, miejsce wykonywania pracy, wynagrodzenie za pracę, wymiar czasu pracy oraz termin rozpoczęcia pracy.
Michał Podsiedlik – ekspert prawa pracy